8 верасня - Дзень беларускай вайсковай славы: Смаленшчына і Вялікае Княства Літоўскае пад Воршай. 8 сентября - День войсковой славы: Смоленщина и Великое Княжество Литовское под Оршей

8 верасня — Дзень беларускай вайсковай славы: Смаленшчына і Вялікае Княства Літоўскае пад Воршай

8 сентября — День войсковой славы: Смоленщина и Великое Княжество Литовское под Оршей

Кожны год 8 верасня ў Беларусі адзначаецца Дзень беларускай вайсковай славы. У гэты дзень у 1514 годзе на Крапівенскім полі пад Воршай аб’яднанае войска Вялікага Княства Літоўскага (ВКЛ) і Каралеўства Польскага пад камандаваннем вялікага гетмана Канстанціна Астрожскага нанесла сакрушальнае паражэнне значна большым сілам войска Маскоўскай дзяржавы.

Каждый год 8 сентября в Беларуси отмечается День беларуской войсковой славы. В этот день в 1514 году на Крапивенском поле под Оршей объединённое войско Великого Княжества Литовского (ВКЛ) и Королевства Польского под командованием Великого гетмана Константина Острожского нанесло сокрушительное поражение превосходящим силам войска Московского государства.

Для смалян гэтая дата таксама мае асаблівую гістарычную каштоўнасць. Бітва пад Воршай - гэта не проста старонка славы ВКЛ, гэта гісторыя пра стойкасць і вернасць Смаленскай зямлі свайму эўрапейскаму выбару.

Для Смолян, эта дата так же имеет особую историческую ценность. Битва под Оршей - это не просто страница славы ВКЛ, это история о стойкости и верности Смоленской земли своему европейскому выбору.

Акупацыя Смаленска і драматычны выбар

Оккупация Смоленска и драматический выбор

Падзеі Аршанскай бітвы разгортваліся адразу пасля найцяжэйшай трагедыі для Смаленскага краю. 31 ліпеня 1514 года, пасля працяглай аблогі, Смаленск быў вымушаны капітуляваць перад войскамі маскоўскага князя Васіля III.

События Оршанской битвы разворачивались сразу после тяжелейшей трагедии для Смоленского края. 31 июля 1514 года, после длительной осады Смоленск был вынужден капитулировать перед войсками московского князя Василия III.

Аднак падзенне галоўнай крэпасці не азначала падпарадкавання ўсёй Смаленскай зямлі. Перад смаленскай шляхтай і вайсковым саслоўем паўстаў выбар. У той час як частка знаці апынулася заблакаванай у горадзе пад кантролем маскоўскага намесніка, сотні смаленскіх баяраў, рыцараў і слуг, якія знаходзіліся ў паветах або здолелі пакінуць горад, адмовіліся прысягаць акупацыйным уладам.

Однако падение главной крепости не означало покорения Смоленской земли. Смоленское шляхетство и воинское сословие оказались перед выбором. В то время, как часть знати оказалась заблокирована внутри города под контролем московского наместника, сотни смоленских бояр, рыцарей и слуг, находившихся в уездах или сумевших покинуть город, отказались присягать оккупационным властям.

Гераічныя смаляне ў шэрагах войска Канстанціна Астрожскага

Героические смоляне в рядах войск Константина Острожского

Паколькі сам Смаленск быў заняты праціўнікам, сабраць традыцыйнае Смаленскае земскае апалчэнне (харугву) ў поўным складзе было немагчыма. Тым не менш смаляне прынялі самы актыўны ўдзел у бітве пад Воршай:

Поскольку сам Смоленск был занят противником, созвать традиционное Смоленское земское ополчение (хоругвь) в полном составе было невозможно. Тем не менее смоляне приняли самое активное участие в битве под Оршей:

Служба ў магнацкіх і надворных харугвах: смаленская шляхта і рыцары, якія захавалі вернасць вялікаму князю Жыгімонту, уліваліся ў склад панцырных харугваў, надворнага войска і асабістых початаў (польск. poczet - узброеная світа, асабісты атрад) вялікіх магнатаў ВКЛ - Радзівілаў, Сапегаў і самога гетмана Астрожскага.

Служба в магнатских и надворных хоругвях: смоленские дворяне и рыцари, сохранившие верность Великому князю Сигизмунду, вливались в состав панцирных хоругвей, надворного войска и личных почётов (польск. poczet - вооружённая свита, личный отряд) великих магнатов ВКЛ - Радзивиллов, Сапег и самого гетмана Острожского.

Веданне праціўніка і разведка: смаленскія ваяры, якія жылі на гэтай зямлі, дасканала ведалі мясцовасць, броды праз рэкі і тактыку маскоўскай кавалерыі. Яны адыгрывалі ключавую ролю ў перадавых атрадах і разведцы.

Знание противника и разведка: Смоленские воины, жившие на этой земле, прекрасно знали местность, брод через реку и тактику московской кавалерии. Они играли ключевую роль в передовых отрядах и разведке.

Матывацыя вярнуць родны дом: для смалян, якія змагаліся на Крапівенскім полі, бітва пад Воршай была не проста выкананнем вайсковага абавязку, а асабістай барацьбой за вызваленне роднай Смаленшчыны.

Мотивация вернуть родной дом: Для смолян, сражавшихся на Крапивенском поле, битва под Оршей была не просто выполнением воинского долга, а личным сражением за освобождение родной Смоленщины.

Супраціў ўнутры крэпасці

Сопротивление внутри крепости: Смоленский заговор

Мужнасць смалян выявілася не толькі на полі бою пад Воршай, але і ў самім акупаваным горадзе. Даведаўшыся пра разгром маскоўскага войска пад Воршай, вярхушка смаленскага духавенства на чале з епіскапам Варсанофіем і групы мясцовай знаці арганізавалі ў Смаленску пралітоўскае падполле.

Мужество смолян проявилось не только на поле боя под Оршей, но и в самом оккупированном городе. Узнав о разгроме московской армии под Оршей, верхушка смоленского духовенства во главе с епископом Варсонофием и группы местной знати организовали в Смоленске пролитовское подполье.

Яны рыхтаваліся адкрыць гарадскую браму атрадам гетмана Астрожскага, якія набліжаліся да горада. Хоць маскоўскі намеснік Васіль Шуйскі жорстка здушыў змову, сам факт яе існавання паказаў: смаляне ўспрымалі ваяроў ВКЛ як вызваліцеляў, а не як ворагаў.

Они готовились открыть ворота приближавшимся отрядам гетмана Острожского. Хотя московский наместник Василий Шуйский жёстко подавил заговор, само его существование показало: смоляне воспринимали воинов ВКЛ как освободителей, а не как врагов.

Спадчына Воршы для вольнай Смаленшчыны

Наследие Орши для свободной Смоленщины

Перамога пад Воршай засталася ў гісторыі як выдатны прыклад вайсковага майстэрства, калі глыбока прадуманая тактыка, засада з артылерыяй і дух вольных ваяроў перамаглі колькасную перавагу праціўніка.

Победа под Оршей осталась в истории как выдающийся пример военного искусства, когда глубоко продуманная тактика, засада с артиллерией и дух свободных воинов преодолели численное превосходство противника.

Гісторыя бітвы пад Воршай нагадвае нам пра тое, што Смаленскі край гістарычна і культурна належыць да эўрапейскай традыцыі Вялікага Княства Літоўскага. У гэты святочны дзень мы аддаём даніну павагі гераізму продкаў, якія баранілі свабоду нашай зямлі!

История битвы под Оршей напоминает нам о том, что Смоленский край исторически и культурно принадлежит к европейской традиции Великого Княжества Литовского. В этот праздничный день мы отдаем дань уважения героизму предков, отстаивавших свободу нашей земли!

Рэдакцыя Радыё Свабодны Смаленск
08.09.2026.