4 Ð¶Ð½Ñ–ÑžÐ½Ñ - ÑвÑÑ‚Ð°Ñ Ð´Ð°Ñ‚Ð° Ñž гіÑтарычным календары нашай Бацькаўшчыны. 469 гадоў таму нарадзіўÑÑ Ð›ÐµÑž Сапега - вÑлікі канцлер Ñ– гетман Ð’Ñлікага КнÑÑтва ЛітоўÑкага, выбітны дыпламат Ñ– Ñапраўдны волат еўрапейÑкай прававой думкі.
​У Ñпоху, калі фарміраваліÑÑ Ð¼ÐµÐ¶Ñ‹ Ñ– лёÑÑ‹ нацый, Леў Сапега Ñтаў чалавекам, Ñкі не проÑта абаранÑÑž Ñваю дзÑржаву Ñа зброÑй у руках, а даў ёй моцны юрыдычны падмурак, што апÑÑ€Ñдзіў Ñ‡Ð°Ñ Ð½Ð° Ñтагоддзі.
​Статут 1588 года: МаніфеÑÑ‚ еўрапейÑкай Ñвабоды
​Галоўным тварÑннем Ð¶Ñ‹Ñ†Ñ†Ñ Ð›ÑŒÐ²Ð° Сапегі Ñтаў ТрÑці Статут Ð’Ñлікага КнÑÑтва ЛітоўÑкага 1588 года. ÐапіÑаны на роднай нашай мове, гÑÑ‚Ñ‹ збор законаў Ñтаў найвышÑйшым даÑÑгненнем тагачаÑнай еўрапейÑкай юрыÑпрудÑнцыі.
​Сапега замацаваў у Статуце прынцыпы, да Ñкіх аÑтатнÑÑ Ð•ÑžÑ€Ð¾Ð¿Ð° ішла ÑÑˆÑ‡Ñ ÑтагоддзÑмі.
Ðбарона правоў грамадзÑн Ñ– ÑтварÑнне адзінай ды ÑправÑдлівай Ñудовай ÑÑ–ÑÑ‚Ñмы.
​ДзÑржаўны ÑуверÑнітÑÑ‚: Статут катÑгарычна забаранÑÑž замежнікам набываць землі Ñ– займаць дзÑÑ€Ð¶Ð°ÑžÐ½Ñ‹Ñ Ð¿Ð°Ñады Ñž ВКЛ.
​Культура Ñ– адукацыÑ: СпрыÑнне развіццю аÑветы Ñ– захаванню ўлаÑнай культурнай ідÑнтычнаÑці.
​Леў Сапега ÑцвÑрджаў: Ð½Ð°ÑˆÐ°Ñ Ð´Ð·Ñржава - гÑта не Ñ‚ÑÑ€Ñ‹Ñ‚Ð¾Ñ€Ñ‹Ñ ÑамаўладдзÑ, а праÑтора Закону, Свабоды Ñ– Права.
​ БеÑкампраміÑны вартаўнік СмаленÑка: "ГÑта зÑÐ¼Ð»Ñ ÐšÐ½ÑÑтва!"
​Твар Льва Сапегі Ñк патрыёта найбольш ÑÑкрава раÑкрыўÑÑ Ñž Ñго дзеÑннÑÑ… на Смаленшчыне. Ð”Ð»Ñ ÐºÐ°Ð½Ñ†Ð»ÐµÑ€Ð° СмаленÑк быў не проÑта памежнай крÑпаÑцю, а неад’емным ÑÑрцам уÑходніх зÑмель ВКЛ.
​1. Вызваленне (1609–1619)
â€‹ÐŸÐ°Ð´Ñ‡Ð°Ñ Ð²Ð°ÐµÐ½Ð½Ñ‹Ñ… дзеÑннÑÑž пачатку XVII ÑÑ‚Ð°Ð³Ð¾Ð´Ð´Ð·Ñ Ð¡Ð°Ð¿ÐµÐ³Ð° паклаў Ñ‚Ñ‹Ñ‚Ð°Ð½Ñ–Ñ‡Ð½Ñ‹Ñ Ð½Ð°Ð¼Ð°Ð³Ð°Ð½Ð½Ñ– - Ñк ваенныÑ, так Ñ– дыпламатычныÑ, паводле Ñкіх СмаленÑÐºÐ°Ñ Ð·ÑÐ¼Ð»Ñ Ð²ÑрнулаÑÑ Ñž Ñклад ВКЛ.
​2. Цвёрды адказ польÑкай Кароне (1611)
​Ðдзін з найбольш натхнÑльных Ñпізодаў прынцыповаÑці Сапегі адбыўÑÑ Ñž чÑрвені 1611 года. Калі паÑÐ»Ñ Ð²Ñ‹Ð·Ð²Ð°Ð»ÐµÐ½Ð½Ñ Ð³Ð¾Ñ€Ð°Ð´Ð° кароль Жыгімонт III Ваза Ñ– польÑÐºÑ–Ñ ÐºÐ¾Ð»Ð° імкнуліÑÑ Ð´Ð°Ð»ÑƒÑ‡Ñ‹Ñ†ÑŒ Смаленшчыну да ПольÑкай Кароны, Леў Сапега, знаходзÑчыÑÑ Ð°ÑабіÑта Ñž СмаленÑку, уздымае цвёрды пратÑÑÑ‚. Ðн рашуча заÑўлÑе: СмаленÑк быў, Ñ‘Ñць Ñ– будзе зÑмлёй Ð’Ñлікага КнÑÑтва ЛітоўÑкага. ДзÑкуючы Ñго непахіÑнаÑці, маёмаÑÐ½Ñ‹Ñ Ñ– дзÑÑ€Ð¶Ð°ÑžÐ½Ñ‹Ñ Ñ–Ð½Ñ‚Ð°Ñ€ÑÑÑ‹ нашых продкаў былі адÑтаÑны.
​3. ВернаÑць да апошнÑга подыху
​Ðават у глыбокай ÑтараÑці, Ð¿Ð°Ð´Ñ‡Ð°Ñ Ð¡Ð¼Ð°Ð»ÐµÐ½Ñкай вайны, Сапега жыў долÑй уÑходнÑй цытадÑлі. Ðн аÑабіÑта падтрымліваў Ð²Ð°ÐµÐ½Ð½Ñ‹Ñ Ð¿Ð°Ñ…Ð¾Ð´Ñ‹ на знÑццё маÑкоўÑкай аблогі Ñа СмаленÑка, аддаючы ÑžÑе Ñілы Ñ– Ñ€ÑÑурÑÑ‹ Ñвайго Ñлавутага роду Ð´Ð·ÐµÐ»Ñ Ð¿ÐµÑ€Ð°Ð¼Ð¾Ð³Ñ–.
​ Спадчына, ÑÐºÐ°Ñ ÐºÐ»Ñ–Ñ‡Ð° да дзеÑннÑ
​Леў Сапега пакінуў нам не проÑта гіÑтарычную памÑць - ён пакінуў нам фармулÑÑ€ перамогі. Яго жыццё даказвае: калі дзÑржава будуецца на мудраÑці, моцы духу Ñ– павазе да закона, Ñна здольна выÑтаÑць перед любымі выпрабаваннÑмі.
​СённÑ, калі мы згадваем вÑлікага канцлера, мы выразна бачым шлÑÑ… будучыні. Смаленшчына Ñ– БеларуÑÑŒ, ÑƒÐ·Ð³Ð°Ð´Ð°Ð²Ð°Ð½Ñ‹Ñ Ð½Ð° прынцыпах Статута 1588 года Ñ– запаветах Сапегі, вернуць Ñабе належнае меÑца Ñž ÑÑм'Ñ– вольных еўрапейÑкіх народаў.
​«Ðе кнÑÑтвам фармуецца закон, а законам трымаецца кнÑÑтва Ñ– Ñвабода Ñго народа».
​Слава вÑлікаму Ñыну нашай Бацькаўшчыны! Шанаванне Ñго Ñветлай памÑці!
​РÑÐ´Ð°ÐºÑ†Ñ‹Ñ Ð Ð°Ð´Ñ‹Ñ‘ Свабодны СмаленÑк
04.08.2026