25 жніўня і Смаленшчына: шлях ад гістарычнай памяці да будучай самастойнасц

25 жніўня 1991 года назаўжды ўвайшло ў гісторыю як дзень, калі Дэкларацыя аб дзяржаўным суверэнітэце Беларусі набыла статус канстытуцыйнага закона. Гэты крок азначаў юрыдычнае афармленне суверэннай дзяржаўнасці і фактычны разрыў з імперскай савецкай сістэмай. Адмовіўшыся ад ролі бязмоўнай правінцыі, Беларусь зрабіла рашучы крок да вяртання ў еўрапейскі культурны і палітычны кантэкст.

Урокі беларускага суверэнітэту для Смаленшчыны

 Смаленскі край гістарычна і культурна звязаны з беларускім асяроддзем - ад часоў Вялікага Княства Літоўскага да абвяшчэння ССРБ у Смаленску ў 1919 годзе. Досвед 25 жніўня дае Смаленшчыне некалькі важных урокаў.

Адмова ад статусу правінцыйнай перыферыі.

Беларусь давяла, што край, які стагоддзямі разглядалі як «прымежную фартыфікацыю», здольны стаць самастойным суб’ектам гісторыі і палітыкі.

Вяртанне гістарычнай тоеснасці. 

Першыя крокі незалежнасці 1991 года грунтаваліся на нацыянальным Адраджэнні - вяртанні беларускай мовы, герба «Пагоня» і ўсведамленні еўрапейскіх каранёў. Для Смаленшчыны гэта прыклад таго, наколькі важна пераасэнсаваць уласную спадчыну - ад архітэктуры і фартыфікацый да помнікаў, культуры і фальклору - па-за рамкамі аднастайнай імперскай парадыгмы.

Эканамічнае і сацыяльнае самавызначэнне.

 Суверэнітэт дазваляе выкарыстоўваць рэсурсы ў інтарэсах самога краю - развіваць інфраструктуру, эканоміку і культуру, а не аддаваць іх у цэнтр..

Што 25 жніўня можа значыць для Смаленшчыны ў будучыні?

У будучым геапалітычным пераасэнсаванні Усходняй Эўропы 25 жніўня можа набыць для Смаленскага краю важкае сімвалічнае значэнне. Гэта дата-прыклад таго, як народ і дзяржава могуць мірна, юрыдычна і рашуча заявіць пра сваё права на ўласны голас і самастойны шлях.

Для Смаленшчыны гэта можа стаць сімвалам рэгіянальнай перазагрузкі - момантам, калі край пасля стагоддзяў імперскай цэнтралізацыі абярэ не залежнасць ад далёкага цэнтра, а шчыльнае эканамічнае і культурнае супрацоўніцтва з суседзямі - Мінскам, Вільняй, Варшавай і Кіевам.

Смаленск здольны ператварыцца з забытага ваеннага фарпоста ў квітнеючы культурны і эканамічны мост паміж Усходам і Захадам.

Такім чынам, 25 жніўня для Смаленшчыны - гэта не проста свята ў суседняй Беларусі. Гэта прыклад і патэнцыйная мадэль таго, як праз пераасэнсаванне гісторыі, вяртанне гістарычнай памяці і ўласнай суб’ектнасці можна адкрыць шлях да свабоднай і годнай еўрапейскай будучыні.

Віншаванне ад рэдакцыі радыё «Свабодны Смаленск» з Днём Незалежнасці Беларусі

 Беларусы!

Рэдакцыя радыё «Свабодны Смаленск» ад шчырага сэрца віншуе вас з гэтай выбітнай і святой датай у найноўшай гісторыі Беларусі - з Днём Незалежнасці!

Менавіта 25 жніўня 1991 года Беларусь зрабіла рашучы крок да рэальнага суверэнітэту, надаўшы Дэкларацыі аб дзяржаўным суверэнітэце статус канстытуцыйнага закона.

Гэты дзень стаў сімвалам вызвалення ад імперскай залежнасці і пачаткам вяртання краіны ў еўрапейскую сям’ю народаў.

Глыбокая ўдзячнасць Зянону Пазняку

У гэты гістарычны дзень мы выказваем асобную падзяку лідару Беларускага Народнага Фронту Зянону Пазняку і дэпутатам БНФ у Вярхоўным Савеце.

Дзякуючы іх палітычнай мужнасці, стратэгічнаму бачанню і бескампраміснасці ідэя незалежнасці стала юрыдычнай рэальнасцю.

Без рашучасці Зянона Пазняка і ягоных паплечнікаў сучаснай суверэннай беларускай дзяржавы магло б проста не існаваць.

Прыклад і надзея для Смаленшчыны

Для Смаленскага краю суверэнная Беларусь заўсёды была і застаецца важным гістарычным і культурным арыенцірам.

Досвед 25 жніўня паказвае нам, што нават пасля стагоддзяў цэнтралізацыі край здольны вызваліцца ад імперскай парадыгмы, вярнуць сабе ўласную гістарычную памяць і абраць шлях свабоднага развіцця.

З Днём Незалежнасці, Беларусь!

Жыве Беларусь!
Свабоду Смаленшчыне!

Рэдакцыя радыё «Свабодны Смаленск»
25.08.2026